Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı, iş sözleşmesi sona ererken en sık uyuşmazlık çıkan tazminat kalemleridir. Kıdem, uzun süreli çalışmanın karşılığıdır; ihbar, bildirim süresine uyulmamasının bedelidir. Dayanak 4857 sayılı İş Kanunu (özellikle 14 ve 17. maddeler) ve ilgili mevzuattır. Av. Leyla Nur Değirmenci, iş hukuku alanında danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.
İlgili: İşçilik alacakları rehberi, İşçinin haklı feshi, İşverenin haklı feshi.
Kıdem tazminatı nedir?
Kıdem tazminatı, işçinin aynı işverende en az bir yıl çalışması ve kanunda sayılı fesih / ayrılma hallerinde ödenen tek seferlik tazminattır.
Kimler hak kazanır?
Kabaca hak doğuran haller:
- İşveren feshi (haklı fesih hariç),
- İşçinin haklı feshi (İş K. 24),
- Emeklilik (yaş ve prim günü şartları),
- Askerlik (belirli süre içinde),
- Kadın işçinin evliliği (evlilikten itibaren 1 yıl içinde ayrılma),
- İşçinin ölümü (hak mirasçılara geçer).
İstifa, işçinin haksız feshi ve işverenin haklı feshi (İş K. 25) genelde kıdem hakkını düşürür.
Hesaplama
| Unsur | Kural (özet) | |--------|----------------| | Süre | Her tam yıl için 30 gün brüt ücret; kıst yıl oranlanır | | Ücret | Son brüt ücret; düzenli prim, ikramiye dahil edilebilir | | Tavan | 6 ayda bir güncellenen kıdem tazminatı tavanı uygulanır; aşan kısım ödenmez |
Örnek (tavan yok varsayımı): 5 yıl × 30 gün = 150 günlük brüt ücret tutarı.
Kıdem tavanı
Tavan, yüksek ücretli işçilerde ödemeyi sınırlar. Her Ocak ve Temmuz döneminde güncellenir; hesapta fesih tarihindeki tavan esas alınır.
İhbar tazminatı nedir?
İhbar tazminatı, taraflardan birinin bildirim süresine uymadan sözleşmeyi sona erdirmesi halinde, karşı tarafın ihbar süresine karşılık gelen ücretini peşin talep etmesidir (İş K. 17).
İhbar süreleri (asgari)
| Çalışma süresi | Asgari ihbar süresi | |----------------|---------------------| | 6 aydan az | 2 hafta | | 6 ay – 1,5 yıl | 4 hafta | | 1,5 – 3 yıl | 6 hafta | | 3 yıl ve üzeri | 8 hafta |
Sözleşmede daha uzun ihbar süresi kararlaştırılabilir; daha kısa süre geçersizdir (asgari korunur).
Kim kime öder?
| Durum | Sonuç (özet) | |--------|----------------| | İşveren ihbarsız fesheder | İşçiye ihbar tazminatı | | İşçi ihbarsız ayrılır (istifa vb.) | İşverene ihbar tazminatı (istisnalar saklı) | | Haklı fesih (m. 24–25) | İhbar süresi yok → genelde ihbar tazminatı da yok | | İhbar süresinde çalışılarak fesih | İhbar tazminatı doğmaz |
İhbar süresinde işçi çalışmaya devam edebilir veya ücret karşılığı izin (iş arama izni kurallarıyla) uygulanabilir.
Kıdem ile ihbar birlikte ödenir mi?
Evet, şartlar birlikte oluşursa her ikisi de talep edilebilir.
Örnek: İşveren, 8 haftalık ihbar süresine uymadan ve haklı sebep olmadan işçiyi çıkarırsa işçi hem kıdem hem 8 haftalık ihbar isteyebilir.
| | Kıdem | İhbar | |--|-----------|-----------| | Amaç | Uzun hizmet karşılığı | Bildirim yükümlülüğü ihlali | | Süre bağı | 1 yıl+ (kıdem için) | Tüm sürelerde (ihbar tablosu) | | İstifa | Genelde yok | İşverene ödenebilir |
İstifa, emeklilik ve özel haller
İstifa: Kural olarak kıdem yok; ihbar süresine uyulmazsa işveren ihbar tazminatı isteyebilir.
Emeklilik: Kıdem vardır (şartlar sağlanırsa); ihbar uygulaması fesih şekline göre değişir.
Belirli süreli sözleşme: Süre dolunca doğal sona ermede kıdem tartışması ayrı; süresinden önce fesih genel kurallara tabidir.
İşe iade: Fesih geçersiz sayılırsa ilişki devam edebilir; kıdem hesabı yeniden şekillenir. Detay: İşe iade davası.
Hesapta sık tartışılan konular
- Brüt / net: Kıdem ve ihbar brüt üzerinden hesaplanır; vergi ve kesintiler ayrı uygulanır.
- Prim ve yan haklar: Düzenli ve sürekli ödemeler dahil edilebilir; arızi ödemeler tartışmalıdır.
- Bordro imzası: İmzasız veya eksik bordro tek başına ödeme ispatı sayılmaz.
- Kayıt dışı ücret: Banka, tanık ve SGK ile gerçek ücret ispatı yapılır.
- Kısmi süreli / part-time: Oranlı hesap gündeme gelir.
Arabuluculuk, dava ve zamanaşımı
- Arabuluculuk: İş uyuşmazlıklarında dava öncesi zorunlu arabuluculuk şarttır.
- İş mahkemesi: Anlaşmazlık halinde alacak davası.
- Zamanaşımı: İşçilik alacaklarında genel olarak 5 yıl (İş K. 32).
Pratik kontrol listesi
İşçi:
- SGK hizmet dökümü ve kıdem süresi,
- Fesih türü (istifa / işveren / haklı),
- Son brüt ve tavan,
- İhbar süresi kullanılıp kullanılmadığı,
- Arabuluculuk tarihleri.
İşveren:
- Fesih yazısı ve sebep,
- İhbar süresi veya ücret karşılığı izin kaydı,
- Haklı fesih dosyası (disiplin),
- Bordro ve ödeme belgesi.
Avukat desteğinin önemi
Yanlış fesih türü (istifa sanılan haklı fesih), eksik kalemler veya tavanın hesaba katılmaması ciddi kayıp yaratır. Av. Leyla Nur Değirmenci ile kıdem–ihbar hesabı ve tahsilat sürecinde profesyonel destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
1 yıldan az çalışana kıdem ödenir mi?
Hayır; kıdem için en az 1 yıl şarttır. İhbar süresi 1 yıldan kısa çalışmada da uygulanır.
İstifa eden işçi kıdem alır mı?
Genel kural: Hayır; emeklilik, evlilik gibi istisnalar vardır.
Haklı fesihte ihbar ödenir mi?
Geçerli haklı fesihte taraflar ihbar süresine tabi değildir; ihbar tazminatı genelde istenmez.
Kıdem ve ihbar vergiye tabi mi?
Damga vergisi ve ilgili kesintiler uygulanır; güncel oranlar mevzuata göre hesaplanır.
Tavan aşılırsa ne olur?
Tavanın üzerindeki kısım kıdemde ödenmez; ihbar hesabında da ücret bileşeni tartışılır.
İşe iade olursa kıdem düşer mi?
İşçi işe dönerse ilişki devam eder; kıdem süresi kesilmez. Tazminat seçilirse ayrı 21. madde rejimi uygulanır.
Sonuç
Kıdem ve ihbar tazminatı, fesih türüne göre birlikte veya ayrı doğar. 1 yıl kuralı, ihbar tablosu, tavan ve haklı fesih ayrımı doğru kurulmadan yapılan hesaplar eksik veya hatalı kalır. Av. Leyla Nur Değirmenci ile dosyanızı değerlendirebilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı hukuki sonuç için dosyaya özel danışmanlık gerektirir.