İş akdinin işveren tarafından haklı feshi, işverenin 4857 sayılı İş Kanunu 25. maddede sayılan haklı sebeplerle iş sözleşmesini ihbar süresi beklemeksizin ve derhal sona erdirmesidir. Hırsızlık, devamsızlık, taciz ve gizlilik ihlali en sık örneklerdir. Haklı fesih geçerliyse işçi kıdem tazminatı alamaz. Av. Leyla Nur Değirmenci, iş hukuku alanında danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.
İlgili: İşçinin haklı feshi, İşe iade davası, İşçilik alacakları rehberi.
İşverenin haklı feshi nedir?
Haklı nedenle derhal fesih, işverene ağır ihlal veya sürdürülemez ilişki hâllerinde anında sözleşmeyi bitirme imkânı verir.
| | İşveren – m. 25 | Bildirimli fesih (m. 17) | İşçi – m. 24 | |--|---------------------|------------------------------|------------------| | İhbar süresi | Yok (geçerliyse) | Var | Yok (geçerliyse) | | Kıdem (işçi) | Genelde yok | Koşula bağlı | Var (koşullarda) | | Sebep | İşçinin kusuru / zorlayıcı olay | Geçerli sebep (iş güvencesi) | İşveren ihlali |
Fesih yazılı olmalı; sebep somut ve ispatlanabilir gösterilmelidir.
İş Kanunu 25 – Haklı fesih sebepleri
Kanun sebepleri üç grupta toplanır:
I. Sağlık sebepleri (m. 25/I)
Örneğin:
- işçinin kendi kusuru dışında hastalık veya engel nedeniyle sürekli iş göremez hâle gelmesi (koşullar birlikte),
- işçinin bulaşıcı hastalığı (işyeri riski).
Sağlık kurulu raporu ve iş–görev uyumu değerlendirmesi gerekir.
II. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık (m. 25/II)
Uygulamada en yoğun gruptur. Kanunda ve içtihatta öne çıkan örnekler:
- işe alırken nitelik konusunda yanıltıcı beyan,
- işverene, aileye veya üstlene karşı hakaret, saldırı, tehdit,
- Cinsel taciz,
- Hırsızlık, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma,
- Sır veya işveren mallarını kötüye kullanma,
- Ardı ardına 7 iş günü mazeretsiz devamsızlık,
- işyerinde alkol / uyuşturucu kullanımı,
- Mal ve belgeye kasıtlı zarar,
- 1 aydan fazla hapis cezası (işe engel).
Her olay tek başına değil; ağırlık, süreklilik ve oranlılık ile değerlendirilir.
III. Zorlayıcı sebepler (m. 25/III)
Örneğin işyerinde en az bir hafta süreyle işin durması (madde metnine göre somut şartlar).
6 iş günlük süre (m. 26)
II. grup (ahlak ve iyi niyet) sebeplerinin çoğunda işveren de olayı öğrendiği tarihten itibaren 6 iş günü içinde fesih etmelidir; aksi halde hak düşebilir.
Devamsızlık ve tekrarlayan ihlallerde süre tartışması ayrı yapılır; yine de gecikmemek esastır.
Disiplin soruşturması ve savunma
Yargıtay ve uygulamada disiplin süreci beklenir:
- Olayın tespiti (tutanak, kamera, tanık),
- İşçiye savunma hakkı (yazılı, makul süre),
- İşyeri yönetmeliği ve disiplin yönetmeliği ile uyum,
- Oranlılık (her küçük kusur haklı fesih değildir),
- Yazılı fesih ve açık sebep.
Savunma alınmadan fesih, geçersiz sayılabilir.
Haklı fesih sonrası sonuçlar
İşçi açısından
- Kıdem tazminatı: Genelde hak yoktur,
- İhbar tazminatı: İşveren ihbar süresine uymadığı için işçi talep edemez (haklı fesih geçerliyse),
- Kullanılmayan izin, ücret, fazla mesai gibi birikmiş alacaklar devam eder.
Detay: İşçilik alacakları rehberi.
İşveren açısından
- İşe iade riski: İş güvencesi kapsamındaki işçide geçerli sebep ve usul şarttır; haklı fesih ispatlanamazsa işe iade ve tazminat gündeme gelir,
- SGK çıkış kodu ve fesih yazısı tutarlı olmalıdır.
Haklı fesih ile “geçerli sebep” farkı
| | Haklı fesih (m. 25) | Geçerli sebep (m. 18–19, iş güvencesi) | |--|-------------------------|--------------------------------------------| | Sonuç | Derhal, ihbar yok | Bildirimli fesih yolu | | Kıdem | İşçide çoğunlukla yok | Koşula bağlı | | Örnek | Hırsızlık, 7 gün devamsızlık | Performans, kapasite (objektif) |
Performans düşüklüğü her zaman haklı fesih değildir; eğitim, uyarı, süre gerekebilir.
Fesih bildirimi ve ispat
- Yazılı fesih (tebliğ edilebilir),
- Somut olay (tarih, yer, fiil),
- Tutanak, kamera, tanık, bilirkişi,
- Disiplin dosyası ve savunma kaydı.
İşçi iş mahkemesinde feshin haksız olduğunu iddia edebilir; ispat yükü işverendedir.
İşçinin haklı feshi (m. 24) ile karşılaştırma
| | İşveren – m. 25 | İşçi – m. 24 | |--|---------------------|------------------| | Tipik sebep | İşçi kusuru | İşveren ihlali | | Kıdem | İşçi alamaz | İşçi alabilir | | Süre | 6 iş günü (II. grup) | 6 iş günü (II. grup) |
Detay: İşçinin haklı feshi.
Avukat desteğinin önemi
İşveren için zayıf ispat → işe iade ve yüksek tazminat; işçi için haksız haklı fesih → kıdem kaybı. Av. Leyla Nur Değirmenci ile soruşturma, fesih yazısı ve dava sürecinde profesyonel destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Haklı fesih için savunma şart mı?
Çoğu dosyada evet; alınmaması feshi geçersiz kılabilir.
7 gün gelmeyen işçi derhal çıkarılır mı?
Ardı ardına 7 iş günü ve mazeretsizlik şartları birlikte aranır; usul korunmalıdır.
Haklı fesihte ihbar tazminatı ödenir mi?
Geçerli haklı fesihte işveren ihbar süresine uymaz; işçi ihbar tazminatı isteyemez (işveren lehine).
Kıdem tazminatı kesinlikle ödenmez mi?
Haklı fesih usul ve sebep bakımından sağlamsa kural olarak hayır; mahkeme geçersiz derse kıdem gündeme gelir.
Performans kötü diye haklı fesih olur mu?
Her zaman değil; uyarı, süre, objektif ölçü ve iş güvencesi rejimi ayrı incelenir.
Arabuluculuk gerekir mi?
Alacak uyuşmazlıklarında evet; işe iade için özel süreler vardır.
Sonuç
İş akdinin işveren tarafından haklı feshi, iş ilişkisini anında sonlandıran ağır bir araçtır. İş Kanunu 25, 6 iş günü, savunma ve ispat kurallarına uyulmazsa işveren yüksek maliyet riski taşır. Av. Leyla Nur Değirmenci ile dosyanızı değerlendirebilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı hukuki sonuç için dosyaya özel danışmanlık gerektirir.