Güveni kötüye kullanma suçu (halk arasında “güvenin kötüye kullanılması” olarak da anılır), başkasına ait olup rızayla zilyetliği devredilen bir malın, teslim amacı dışında kullanılması veya devrin inkâr edilmesi fiilidir. Hile değil, güven ilişkisinin istismarı esastır. Düzenleme Türk Ceza Kanunu 155. maddede yer alır. Av. Leyla Nur Değirmenci, ceza hukuku alanında danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.
İlgili: Dolandırıcılık (TCK 157).
Güveni kötüye kullanma suçu nedir?
Kabaca bu suç, failin:
- güven ilişkisine dayanarak kendisine teslim edilen taşınır malı,
- saklamak veya belirli şekilde kullanmak için aldığı hâlde,
- amaç dışı tasarrufta bulunması (satma, harcama, rehin verme vb.) veya
- malı hiç teslim almadığını / geri vermediğini inkâr etmesi
durumunda oluşur.
Örnek senaryolar:
- emanet para veya altının zimmete geçirilmesi,
- kiralık araç veya eşyanın satılması,
- işyerinde teslim edilen malın usulsüz elden çıkarılması,
- depozito veya güvence bedelinin amaç dışı kullanılması.
Suçun unsurları
Bir fiilin TCK 155 kapsamında tartışılabilmesi için kaboca:
| Unsur | Özet | |-------|------| | Mal | Taşınır mal (para dahil) | | Zilyetlik | Rızayla ve geçici devredilmiş olmalı | | Amaç | Muhafaza veya belirli kullanım | | Fiil | Amaç dışı tasarruf veya inkâr | | Kast | Bilerek ve isteyerek |
Çalınarak alınan mal hırsızlık (TCK 141) kapsamında kalır; güven ilişkisi yoksa bu madde uygulanmaz.
Güveni kötüye kullanma cezası
TCK 155 uyarınca genel çerçevede:
Basit hal (TCK 155/1)
- altı aydan iki yıla kadar hapis,
- adli para cezası
- şikâyete tabi; uzlaşma kapsamında olabilir
Nitelikli hal (TCK 155/2)
Meslek, sanat, ticaret veya hizmet ilişkisi gereği malın failde bulunması hâlinde:
- bir yıldan yedi yıla kadar hapis,
- üç bin güne kadar adli para cezası
- resen soruşturulur (şikâyet şartı yok)
Motorlu taşıt (TCK 155/3)
Suçun konusu motorlu kara, deniz veya hava taşıtı ise ceza bir kat artırılabilir.
Dolandırıcılık ve zimmet ile farkı
| | Güveni kötüye kullanma | Dolandırıcılık | Zimmet | |--|---------------------------|-------------------|------------| | Yöntem | Güven istismarı | Hile / aldatma | Kamu görevi veya özel görev zilyetliği | | Mal devri | Rızayla teslim | Aldatma ile yönlendirme | Görev nedeniyle zilyetlik | | Örnek | Emaneti harcama | Sahte satış | Memur kasadaki parayı alma |
Aynı olayda birden fazla suç tipi tartışılabilir; nitelendirme delillere göre yapılır.
Şikâyet, uzlaşma ve soruşturma
Basit hal (155/1):
- şikâyet gerekir; süre CMK uyarınca 6 ay / 1 yıl,
- uzlaşma mümkün olabilir.
Nitelikli hal (155/2):
- savcılık resen soruşturur,
- uzlaşma genelde uygulanmaz.
Soruşturmada sözleşme, teslim tutanağı, banka hareketleri, mesajlaşma ve tanık beyanları öne çıkar.
Savunma açısından önemli hususlar
Sık ileri sürülen savunmalar:
- malın ticari borç veya tahsil uyuşmazlığı niteliğinde olduğu,
- teslim veya zilyetlik devrinin ispat edilemediği,
- kast bulunmadığı (yanlış muhasebe, geçici likidite sorunu),
- zararı giderme ve uzlaşma (basit halde)
İcra ve hukuk davası ile ceza yolları ayrı yürütülür.
Avukat desteğinin önemi
Güveni kötüye kullanma dosyaları; hapis, tazminat ve ticari itibar boyutlarını bir arada taşır. Av. Leyla Nur Değirmenci ile süreç:
- şikâyet veya savunma stratejisi,
- ifade ve kovuşturma takibi,
- icra–hukuk yoluyla alacak tahsili planı
açısından profesyonel destek sağlar.
Sık sorulan sorular
Emanet parayı harcamak suç mudur?
Koşullar oluşursa TCK 155 tartışılabilir; teslim amacı ve kast esastır.
İşveren çalışanın zimmetine para geçirirse hangi suç?
Görev ve zilyetlik ilişkisine göre 155, 247 veya 157 ayrı ayrı değerlendirilir.
Şikâyetten vazgeçilirse dava düşer mi?
Basit halde vazgeçme ve uzlaşma aşamaya göre sonuç doğurabilir; nitelikli halde farklıdır.
Dolandırıcılıkla birlikte işlenebilir mi?
Hile ve güven istismarı birlikte varsa nitelendirme somut fiile göre yapılır.
Kiralık arabayı satmak hangi suç?
Çoğu dosyada güveni kötüye kullanma ve 155/3 (taşıt) gündeme gelir.
Sonuç
Güveni kötüye kullanma suçu, rızayla teslim edilen malın amaç dışı kullanılmasını cezalandırır. Basit ve nitelikli hal; şikâyet ve soruşturma rejimini değiştirir. Av. Leyla Nur Değirmenci ile dosyanızı değerlendirebilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı hukuki sonuç için dosyaya özel danışmanlık gerektirir.